122. ถ้าท่านดำเนินชีวิตขาดความพอดี ความเป็นหนี้ก็จะเข้ามาเพิ่มให้ท่าน
ข้อความนี้เป็นหลักธรรมสอนใจของท่าน พุทธทาสภิกขุ ที่เน้นย้ำเรื่องการดำเนินชีวิตด้วย "ความพอดี" (สันโดษ) หากขาดความพอประมาณย่อมนำไปสู่หนี้สิน ทั้งในแง่รูปธรรม (เงินทอง) และนามธรรม (กรรม) ซึ่งการอยู่อย่างพอดีจะทำให้ไม่เป็นหนี้ตลอดกาล
ความหมายและนัยสำคัญ:
ความพอดี: คือการรู้จักประมาณตน ไม่โลภ ไม่ใช้จ่ายเกินตัว ทำให้จิตใจสงบและไม่ต้องเดือดร้อน.
ความเป็นหนี้: ไม่ใช่แค่หนี้สินทางการเงิน แต่ยังรวมถึงหนี้บุญคุณ หรือหนี้กรรมที่ต้องชดใช้จากการกระทำที่ไม่สมดุล.
ผลของการดำเนินชีวิต: หากใช้ชีวิตขาดความพอดี (โลภ/ฟุ่มเฟือย) จะนำมาซึ่งภาระหนี้สินและความทุกข์ใจ
สรุปคือ ท่านพุทธทาสต้องการสอนให้เห็นว่า "ความพอดี" เป็นรากฐานของอิสรภาพทางใจและทรัพย์สิน
คำสอนนี้ของ ท่านพุทธทาสภิกขุ เน้นย้ำเรื่อง "สติ" และ "ความสันโดษ" (ความพอใจในสิ่งที่มี)
ท่านมักสอนว่าความทุกข์ของคนส่วนใหญ่เกิดจาก "ตัณหา" หรือความอยากที่เกินตัว เมื่อเราใช้ชีวิตเกินกำลัง (ขาดความพอดี) เพื่อตอบสนองความต้องการที่ไม่มีที่สิ้นสุด เราก็ต้องไปกู้หนี้ยืมสินมาเติมเต็มความอยากนั้น
สรุปใจความสำคัญได้ว่า:
ความพอดีคือลาภอันประเสริฐ: การรู้จักประมาณในการกิน การใช้ และการใช้ชีวิต (มัตตัญญุตา) คือเกราะป้องกันหนี้สิน
หนี้ใจสู่หนี้สิน: เมื่อใจไม่พอ (ขาดความพอดีทางจิตใจ) จะนำไปสู่การกระทำที่เกินตัวในทางโลก
อิสรภาพ: การมีชีวิตที่เรียบง่ายตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง คือหนทางสู่การเป็นอิสระจากพันธนาการทั้งปวง
