60. ระวังความเมตตาสงสารจะกลายเป็นความรัก (ทางเพศ) ขึ้นมาอย่างไม่ทันรู้ตัว
คำสอนของ ท่านพุทธทาสภิกขุ ในข้อนี้เป็นการเตือนสติให้รู้เท่าทัน "อารมณ์" ที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใต้จิตใจที่ดูเหมือนจะหวังดี
ประเด็นสำคัญของข้อคิดนี้คือ:
เส้นบางๆ ระหว่างความเมตตาและตัณหา: ความเมตตา (ความปรารถนาให้ผู้อื่นเป็นสุข) กับความรักแบบชู้สาว (ความยึดมั่นถือมั่นและต้องการครอบครอง) มักจะมีจุดเริ่มต้นคล้ายกันคือการใส่ใจ แต่หากขาด สติ ความสงสารจะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นความผูกพันทางอารมณ์ จนกลายเป็นความรักทางเพศไปในที่สุด
พรหมวิหาร 4 ต้องมี "อุเบกขา" กำกับ: การมีเมตตา กรุณา และมุทิตา เป็นสิ่งดี แต่ถ้าไม่มี อุเบกขา (การวางเฉยด้วยปัญญา) เข้ามาคอยประคอง จิตจะไหลไปตามอารมณ์สงสารจนเกิดความลำเอียงและกิเลส
การรู้เท่าทันจิต: ท่านสอนให้เราหมั่นสังเกตจิตใจตัวเองอยู่เสมอว่า ที่เรากำลังเข้าไปช่วยเหลือหรือเมตตานั้น มี "ความคาดหวัง" หรือ "ความพึงพอใจส่วนตัว" แอบแฝงอยู่หรือไม่ เพื่อไม่ให้ความดีงามกลายเป็นเครื่องมือของกิเลส
สรุปสั้นๆ คือ "เมตตาด้วยสติ" อย่าให้ความสงสารบังตาจนกลายเป็นความหลงผิด
