สามายิกนิพพาน หรือนิพพานชั่วคราว คือสภาวะที่จิตว่างจากกิเลส (ราคะ โทสะ โมหะ) เป็นความเย็นใจที่สัมผัสได้ในปัจจุบันขณะเมื่อมีสติปัญญาเท่าทันอารมณ์ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของท่านพุทธทาสภิกขุที่มุ่งเน้นการดับร้อน-เย็นลงในชีวิตประจำวัน ไม่ต้องรอถึงหลังตาย เป็นสิ่งที่ปฏิบัติและตรวจสอบได้จริง
ความหมาย: สามายิกนิพพาน แปลว่า นิพพานชั่วคราว เป็นสภาวะที่ใจเย็น ว่างจากกิเลสชั่วขณะหนึ่ง
นิพพานแบบใช้งาน: ไม่ใช่นิพพานแบบตายแล้วสูญ แต่เป็นการ "ดับร้อน" ได้ในชีวิตประจำวัน (ทิฏฐธัมมนิพพาน)
จุดสำคัญ: สภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อจิตว่าง ไม่ยึดมั่นถือมั่นในอารมณ์ที่มากระทบ เป็น "นิพพานชั่วคราว" ที่นำไปสู่ "นิพพานถาวร" ได้
ประโยชน์: การสนใจสามายิกนิพพานช่วยให้เห็นว่านิพพานเป็นเรื่องใกล้ตัว เป็นอิสรภาพจากทุกข์ได้จริงในปัจจุบัน โดยเฉพาะในวิถีชีวิตที่วุ่นวาย
การเข้าใจและปฏิบัติเพื่อให้เกิดสามายิกนิพพาน เป็นการฝึกจิตให้มีความสงบเย็นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งถือเป็นสิ่งควรรู้และปฏิบัติ
