50. ถ้าดูโลกที่พระเจ้ากำลังสร้างอยู่ บัดนี้จะยิ่งเห็นว่าพึ่งไม่ได้ และแถมยังไม่น่าไว้ใจอีกด้วย
ถ้าศีลธรรมไม่กลับมา
ถ้าศีลธรรม ไม่กลับมา โลกาวินาศ
มนุษยชาติ จะเลวร้าย กว่าเดรัจฉาน
มัวหลงเรื่อง กินกาม เกียรติ เกลียดนิพพาน
ล้วนดื้อด้าน ไม่เหนี่ยวรั้ง บังคับใจ.
.
อาชญากรรม เกิดกระหน่ำ ลงในโลก
มีเลือดโชก แดงฉาน แล้วซ่านไหล
เพราะบ้ากิน บ้ากาม ทรามเกินไป
บ้าเกียรติก็ พอได้ ให้เมาตน.
.
อยากครองเมือง ครองโลก โยกกันใหญ่
ไม่มีใคร เมตตาใคร ให้สับสน
ขอศีลธรรม ได้กลับมา พาหมู่คน
ให้ผ่านพ้น วิกฤตการณ์ ทันเวลา ฯ
ข้อความนี้สะท้อนคำสอนของท่านพุทธทาสภิกขุที่มุ่งให้มนุษย์เห็นความไม่เที่ยง (อนิจจัง) และความไร้แก่นสาร (อนัตตา) ของโลกภายนอก โดยเน้นว่าความสุขที่ยั่งยืนพึ่งพาโลกหรือวัตถุภายนอกไม่ได้ เพราะโลกมีการเปลี่ยนแปลงและเสื่อมสลายไปตามธรรมชาติ การยึดติดในสิ่งเหล่านั้นจึงนำมาซึ่งความทุกข์และความไม่น่าไว้ใจ
สาระสำคัญของคำสอน:
โลกพึ่งไม่ได้: โลกทางกายภาพมีความเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ไม่มีความมั่นคงแท้จริง
โลกไม่น่าไว้ใจ: การหลงติดในกิน-กาม-เกียรติ ทำให้มนุษย์ขาดศีลธรรม นำไปสู่วิกฤตและอาชญากรรม
แนวทางแก้ไข: การสร้างศีลธรรมให้กลับคืนมา และมองเห็นตามความเป็นจริง เพื่อให้ผ่านพ้นวิกฤตการณ์ต่างๆ
วาทะนี้ของ ท่านพุทธทาสภิกขุ เป็นการใช้ภาษาธรรมที่เฉียบคมเพื่อกระตุกให้เรากลับมามองความจริงของโลกและชีวิต โดยท่านมักจะเปรียบเทียบ "พระเจ้า" ในบริบทของ กฎธรรมชาติ หรือ กฎอิทัปปัจจยัตตา (การที่สิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี)
นี่คือการตีความสาระสำคัญที่ซ่อนอยู่ในประโยคนี้ครับ:
1. โลกที่ "พระเจ้า" กำลังสร้าง คืออะไร?
ในมุมมองของท่านพุทธทาส "พระเจ้า" ไม่ใช่บุคคลที่นั่งอยู่บนฟ้า แต่คือ กฎของธรรมชาติ ที่ปรุงแต่งสรรพสิ่งไปตามเหตุปัจจัย โลกที่เราเห็นอยู่ทุกวันนี้ถูกขับเคลื่อนด้วยความเปลี่ยนแปลง (อนิจจัง) ตลอดเวลา
2. ทำไมถึง "พึ่งไม่ได้"?
ความไม่เที่ยง: ทุกอย่างเปลี่ยนไปตามเหตุปัจจัย เราพยายามจะยึดถือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้คงที่เพื่อให้เราพึ่งพาได้ตลอดไป แต่ธรรมชาติไม่ยอมให้เป็นเช่นนั้น
ความไม่ใช่ตัวตน (อนัตตา): สิ่งต่างๆ ไม่ได้เป็นไปตามใจปรารถนาของเรา เมื่อเราไปฝากความหวังไว้กับสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ เราย่อมพบกับความผิดหวัง
3. ทำไมถึง "ไม่น่าไว้ใจ"?
มายาการของโลก: โลกมักจะหลอกล่อให้เราหลงติดกับความสุขชั่วคราว (ความรวย, ชื่อเสียง, ความรัก) แต่ในขณะเดียวกันก็พร้อมจะพลิกกลับกลายเป็นความทุกข์ได้ทุกเมื่อ
ความผันผวน: ท่านต้องการเตือนว่า "อย่าประมาท" เพราะสถานการณ์ที่ดูเหมือนจะดีในวันนี้ อาจจะกลายเป็นวิกฤตในวันพรุ่งนี้ได้เสมอตามกฎของเหตุและผล
แก่นแท้ของคำสอน: ท่านต้องการให้เราเลิกพึ่งพา "ปัจจัยภายนอก" หรือรอคอยการดลบันดาลจากอำนาจเหนือธรรมชาติ แล้วหันมาสร้าง "ที่พึ่งภายใน" คือการมีสติและปัญญา รู้เท่าทันความเป็นไปของโลก เพื่อที่จะอยู่กับโลกที่ "พึ่งไม่ได้" นี้ได้อย่างไม่ทุกข์
