73. ถ้าคนรู้ว่า ทำไมสัตว์ไม่เป็นโรคประสาท คนก็จะไม่เป็นโรคประสาทมากขึ้น
คำสอนของ พุทธทาสภิกขุ เรื่องสัตว์ไม่เป็นโรคประสาท ชี้ให้เห็นว่าสัตว์ดำรงชีวิตตามธรรมชาติ ไม่ปรุงแต่งยึดติด จึงไม่มีความทุกข์ทางใจเหมือนมนุษย์ที่คิดมากและยึดมั่นถือมั่น หากคนเรียนรู้ที่จะปล่อยวาง มองสิ่งต่างๆ เป็น "เช่นนั้นเอง" (ตถตา) ไม่ยึดถือเอามาเป็นอารมณ์ ก็จะไม่เป็นโรคประสาท
เหตุผลที่สัตว์ไม่เป็นโรคประสาท: สัตว์มีความเป็นอยู่ตามธรรมชาติ ไม่มีกิเลสประเภทความอยากได้ ความยึดติดในตัวตน หรือการปรุงแต่งความคิดที่มากเกินไป ทำให้จิตใจไม่เกิดความทุกข์ที่ซับซ้อน
ทำไมคนเป็นโรคประสาท: มนุษย์มีความคิดมาก ปรุงแต่งมาก ยึดติดใน "ตัวกู-ของกู" ทำให้เกิดความเครียดและความทุกข์
แนวทางแก้ไข: ให้มองเห็นทุกอย่างเป็นธรรมชาติ ยึดถือในหลักธรรมะ เรียนรู้ที่จะไม่ยึดถือ (ปล่อยวาง) แล้วมนุษย์จะไม่เป็นโรคจิตโรคประสาท
พุทธทาสภิกขุสอนให้มองแบบ "เช่นนั้นเอง" คือถ้าเกิดอะไรขึ้น ให้รู้ว่าเป็นเรื่องธรรมดาของธรรมชาติ แล้วจะไม่เป็นทุกข์
คำกล่าวนี้ของ ท่านพุทธทาสภิกขุ เป็นการใช้ "ธรรมชาติของสัตว์" มาเป็นกระจกสะท้อนให้มนุษย์เห็นต้นตอของปัญหาทางสุขภาพจิตและโรคประสาทในยุคปัจจุบัน
ท่านพุทธทาสมักสอนให้เราสังเกตว่า ทำไมสัตว์ถึงไม่เป็นโรคประสาท? (ในสภาวะธรรมชาติ) ซึ่งคำตอบสามารถสรุปใจความสำคัญได้ดังนี้:
1. สัตว์อยู่กับ "ปัจจุบันขณะ"
สัตว์ไม่มีการปรุงแต่งอดีตให้เศร้าหมอง หรือปรุงแต่งอนาคตให้กังวล มันกินเมื่อหิว นอนเมื่อเพลีย และระวังภัยเมื่อมีเหตุจวนตัว แต่มนุษย์มักแบกเอาเรื่องที่จบไปแล้วมาคิดซ้ำ และหวาดระแวงกับเรื่องที่ยังไม่เกิด จนจิตใจล้าและกลายเป็นโรคประสาท
2. สัตว์ไม่มี "ตัวกู-ของกู" (อัตตา) ที่ซับซ้อน
สัตว์ไม่ได้มีความทะเยอทะยานที่เกินตัว ไม่ได้ต้องการคำชื่นชม ไม่ได้กลัวเสียหน้า หรือต้องการสะสมทรัพย์สมบัติให้มากกว่าตัวอื่น ความทุกข์ของมันจึงจำกัดอยู่แค่เรื่องเวทนาทางกาย (หิว เจ็บ ป่วย) แต่ความทุกข์ของมนุษย์ส่วนใหญ่มาจาก "ความยึดมั่นถือมั่น" ในตัวตนและวัตถุ
3. สัตว์เป็นไปตามกฎของธรรมชาติอย่างซื่อตรง
สัตว์ยอมรับความจริงของชีวิตได้ดีกว่ามนุษย์ เมื่อมันต้องตายหรือบาดเจ็บ มันก็เผชิญหน้าตามสัญชาตญาณ แต่มนุษย์มักจะ "ฝืนกฎธรรมชาติ" อยากให้สิ่งต่างๆ เป็นไปตามใจตัวเอง เมื่อไม่ได้ดั่งใจก็เกิดความเครียดสะสม
ทำไมรู้แล้วจะช่วยให้คนไม่เป็นโรคประสาทมากขึ้น?
ถ้ามนุษย์เข้าใจความจริงข้อนี้ เราจะเริ่ม "ลดการปรุงแต่ง" ลง:
ลดความคาดหวังที่เกินพอดี: เข้าใจว่าเราไม่ได้มีอำนาจเหนือทุกอย่าง
ลดความยึดมั่นในตัวตน: เมื่อ "ตัวกู" เล็กใจ ความเจ็บปวดที่เกิดจากการถูกกระทบก็ลดลง
กลับมาอยู่กับปัจจุบัน: ไม่เอาเรื่องในสมองมาทำร้ายร่างกายตัวเอง
สรุปสั้นๆ: สัตว์รอดพ้นจากโรคประสาทเพราะมัน "ไม่มีเรื่องมาก" ในใจ ส่วนมนุษย์เป็นโรคประสาทเพราะ "มีเรื่องมากเกินไป" และส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่สร้างขึ้นเองทั้งสิ้น
