การมีสติเมื่อผัสสะ (การกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) คือหัวใจของการปฏิบัติธรรมตามแนวทางพุทธศาสนา เพื่อไม่ให้เกิดความทุกข์ โดยหากมีสติและปัญญาตระหนักรู้ในขณะที่ผัสสะเกิดขึ้น ย่อมไม่ปรุงแต่งให้เกิดกาม เวทนา หรือตัณหา ซึ่งเป็นต้นเหตุของความทุกข์ ทำให้ความทุกข์ไม่สามารถเกิดขึ้นที่จิตได้
แนวคิดสำคัญเกี่ยวกับการมีสติเมื่อผัสสะ (พุทธทาสภิกขุ):
ผัสสะคือจุดกำเนิด: โลกทั้งหมด ทุกข์ทั้งหมดล้วนมีต้นเหตุมาจากผัสสะ หรือการกระทบ
เมื่อมีสติ: เมื่อผัสสะกระทบแล้วมีสติปัญญาประกอบ (ผัสสะที่ถูกต้อง) จะไม่นำไปสู่ความโง่เขลา ไม่ปรุงแต่งเป็นทุกข์
เมื่อขาดสติ: ผัสสะที่ไม่รู้เท่าทันจะนำไปสู่ความทุกข์ (ผัสสะโง่)
ความทุกข์เกิดที่จิต: การทำผิดเรื่องผัสสะ (ไม่มีสติ) ทำให้จิตเกิดความทุกข์ หากเข้าใจเรื่องผัสสะ ทุกข์จะไม่เกิดขึ้น
การฝึกฝนสติในการรู้ทันการกระทบของผัสสะ จึงเป็นการยับยั้งกระบวนการของความทุกข์ตั้งแต่ต้นเหตุ
