"เพชรในหัวคางคก" เป็นคำสอนของ ท่านพุทธทาสภิกขุ ที่หมายถึง "ความดับทุกข์" ที่พบได้ในความทุกข์ เปรียบเสมือนการหาเพชรที่มีค่ามหาศาลจากคางคกที่น่าเกลียดน่ากลัว หรือการหาทางดับไฟได้จากที่ที่ไฟกำลังลุกไหม้ โดยเป็นความรู้แจ้งที่สอนให้เห็นความจริงของชีวิต เพื่อให้ใจปล่อยวางและเป็นอิสระ
สาระสำคัญของ "เพชรในหัวคางคก":
ทุกข์คือที่ตั้งของปัญญา: เมื่อเกิดความทุกข์ (เช่น หงุดหงิด เศร้า พยาบาท) ให้กำหนดรู้และมองเข้าไปที่ความทุกข์นั้นเพื่อหา "เหตุ"
ดับทุกข์ที่จุดกำเนิด: ไม่ใช่การหนีทุกข์ แต่เป็นการดับความทุกข์ตรงจุดนั้น เหมือนดับไฟที่ต้นเหตุ
ความล้ำค่าที่หาพบได้: หากรู้จักวิธีมอง ความทุกข์จะกลายเป็นครูที่มอบความรู้แจ้งล้ำค่า (เพชร)
อตัมมยตา: แนวคิดการไม่ยึดติด ไม่อะไรกับความทุกข์หรือความวุ่นวายทั้งปวง
การพบ "เพชร" นี้คือการเข้าใจในธรรมและมีสติจนเห็นความจริงว่าทุกอย่างเป็นเช่นนั้นเอง
