87. อย่าอยู่หรือทำอะไรด้วยความหวัง แต่ด้วยสติปัญญา
คำสอนของพุทธทาสภิกขุที่ว่า "อย่าอยู่หรือทำอะไรด้วยความหวัง แต่ด้วยสติปัญญา" สอนให้มนุษย์เลิกทรมานตัวเองด้วยความหวังที่ฟุ้งซ่านถึงอนาคต แต่ให้ใช้สติปัญญาพิจารณาเหตุปัจจัยและลงมือทำในปัจจุบันให้ถูกต้องที่สุด การอยู่ด้วยความหวังคือความอยาก (ตัณหา) ซึ่งนำไปสู่ความทุกข์เมื่อผิดหวัง
หัวใจสำคัญของคำสอน:
ความหวังคือความหิว: ท่านพุทธทาสเปรียบความหวังว่าเป็นการ "กัดกิน" จิตใจ ทำให้เป็นทุกข์
ทำด้วยสติปัญญา: คือการวางแผน ทำอย่างรอบคอบ พิจารณาเหตุและผล ไม่หวังผลลัพธ์ลอยๆ
อยู่กับปัจจุบัน: ทำหน้าที่ให้ดีที่สุด (เช่น ชาวนาที่มุ่งปลูกข้าว ไม่ใช่นั่งหวังให้ข้าวโตเอง)
ผลลัพธ์: หากใช้สติปัญญาทำเต็มที่แล้ว ผลจะออกมาเป็นอย่างไรก็ย่อมยอมรับได้ ไม่เกิดความผิดหวัง
การดำเนินชีวิตตามหลักนี้จะทำให้จิตใจสงบ ไม่เป็นบ้ากับความฝันที่ยังมาไม่ถึง และไม่มีทางเป็นทุกข์เพราะความผิดหวัง
คำคมนี้ของ ท่านพุทธทาสภิกขุ มุ่งเน้นให้เราใช้ชีวิตอยู่กับ "ความจริง" มากกว่า "ความฝัน" ครับ โดยมีใจความสำคัญดังนี้:
อย่าอยู่ด้วยความหวัง: การอยู่ด้วยความหวังมักมาคู่กับความคาดหวังและความอยาก (ตัณหา) ซึ่งถ้าไม่สมหวังก็จะเกิดความทุกข์ใจ หรือถ้ามัวแต่หวังก็อาจจะหลงอยู่ในโลกแห่งจินตนาการจนลืมลงมือทำ
จงอยู่ด้วยสติปัญญา: คือการใช้ชีวิตอย่างผู้รู้เท่าทัน มองเห็นเหตุและปัจจัยตามความเป็นจริง เมื่อรู้ว่าควรทำอะไรก็ลงมือทำตามหน้าที่ด้วยความรอบคอบและมีสติ ผลจะออกมาอย่างไรก็ยอมรับได้เพราะเข้าใจในกฎของธรรมชาติ
สรุปสั้นๆ คือ "เลิกเพ้อฝัน แล้วหันมาทำปัจจุบันให้ดีที่สุดด้วยปัญญา" นั่นเอง
